کرونا و محیط زیست (نگارنده: دکتر لعبت تقوی)

حراست انسان از محیط زیست و احترام به آن از دیرباز مورد توجه اقوام و ادیان گوناگون بوده است؛ چنانکه ایرانیان  از دوره باستان تا کنون روز ۱۳ فروردین ماه به دل طبیعت رفته و با خود عهد می­ کنند که حافظ طبیعت باشند و یا در برخی سرزمین ها روز ۲۸ جولای را به عنوان روز آگاهی بخشی درباره “حفاظت از طبیعت” نامیده اند.

زمین برای حفظ بقای بشر، تامین­ کننده تمامی نیازهای اساسی انسان چون آب، هوا، خاک، گیاهان و جانوران است. بنابراین بر انسان واجب است به منظور حفظ توازن و تعادل طبیعی و همچنین ممانعت از انقراض خود، اهتمام ویژه­ ای در حفاظت از زمین داشته باشد.

خداوند متعال نیز در قرآن کریم مکرراً پیرامون رابطه بشر و طبیعت پیام­هایی را  برای انسان فرستاده است.

در آیه ۵۹ سوره انعام آمده  است ” جز با اذن خداونــد برگی از درخت نمی­افتد … مگر آنکه در علم الهی ثبت و تحت اراده او ایجاد شده باشد ” با توجه به این آیه و نامیده شدن انسان بعنوان “اشرف مخلوقات” که دارای برتری نسبت به سایر موجودات جهت تسخیر عالم است و همینطور اذعان این نکته که پروردگار بر تمامی عناصر ریز و درشت طبیعت از حرکت موزون الکترون­ها گرفته تا گردش و پیچیدگی ستارگان آگاهی دارد، می ­توان پی برد که انسان موظف است نسبت به محیط زیست ارزش و احترام ویژه بگذارد.

اما به راستی  انسان را چه می شود که  از این امتیاز غافل مانده و روی برمی­ گرداند؟ از آیات مذکور و تاکید بر وظایف انسان نسبت به طبیعت بر می آید که خداوند بلایای طبیعی را آزمونی برای مومنین قرار داده است ” قطعا شما را به چیزی مانند ترس، گرسنگی و کاهش در اموال و جان­ها و محصولات مبتلا می­ کنیم…” (بقره – ۱۵۵).

گفتنی است در نظام هستی که بر پایه خیر مطلق بنا شده است حتی آنچه نام عذاب یا مجازات الهی بر خود دارد در بردارنده خیر کثیری است که بر مبنای حکمت خداوندی جاری شده است این بلایا مانند دارویی تلخ اگرچه عوارض ناخوشایندی دارند اما قانون تغییرناپذیر الهی است که جز به خیر نمی انجامد به واسطه این پدیده ها هستی را متعادل می کند و می پالاید.

به عنوان نمونه می توان اشاره نمود که  نتایج مطالعات و بررسی های مراکز تحقیقاتی بزرگ دنیا گویای کاهش گازهای گلخانه ای است. ماهواره های آژانس اروپایی کوپرنیک در دوره شیوع کویروس کرونا  افت غیرمعمول در سطح دی اکسید کربن را به ثبت رسانده اند. در شرایط کنونی و گسترش شیوع ویروس کرونا  نتایج گزارش های  ۳۰ مارس مرکز مشاوره شرکت Wood Mackenize تقاضای برق را برای مدت مشابه آن در سال ۲۰۱۹، با کاهش ۲۷ درصد نشان داده است، که همگی بیانگر کاهش در انتشار گازهای گلخانه ای به عنوان عامل اصلی پدیده گرمایش جهانی می باشد؛ پدیده ای که می تواند زندگی بشر را با خطراتی چون خشکسالی، قحطی و مرگ و میر ناشی از گرما رو به رو  سازد.

به سخن دیگر می توان  تقابل رحمت و عذاب الهی  را در آیات متنوعی (” از آسمان آبی فرو فرستادیم، پس رودخانه­ ای… روان شد (رعد – ۱۷) اشاره به سیلاب در تقابل با  “و ما آب را به قدر معین نازل کردیم” (مومنون – ۱۸) احیای زندگی، یا در جایی دیگر اشاره به کفران نعمت و فراموشی رحمت الهی ” چون مردم کفران نعمت کردند، گرفتار مجازات الهی …شدند ” ) (اعراف – ۹۶) مشاهده نمود.

با تفکر در این آیات الهی پی می­بریم عامل این آشفتگی ­های طبیعی “خود انسان” است. حال تکلیف مومنین و آنهایی که در این آیات و نشانه­ های طبیعت تعقل کرده ­اند چه می­شود؟  با توجه به اینکه مومنین بلایای طبیعی را نشانه­ای بر آزمون الهی تلقی می­ کنند باید هر انسان خداجو و آگاه،  به طبیعت و محیط زیست اطرافش احترام بگذارد تا به حکم شکر نعمت، پاداشی درخور بیابد. 

شکر نعمت نعمتت افزون کند                        کفر نعمت از کفت بیرون کند